Sự xuất hiện của những ca khúc do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, đạt hàng chục triệu lượt xem tại Việt Nam, không còn là hiện tượng đơn lẻ mà còn phản ánh làn sóng toàn cầu đang phát triển chóng mặt.
Chỉ trong vòng 7 tháng kể từ khi ra mắt, “nữ ca sĩ” da màu Xania Monet đã nhanh chóng thống trị nhiều bảng xếp hạng âm nhạc, chinh phục khán giả bằng loạt ca khúc tự sự đạt hàng triệu lượt nghe như Let Go, Let God, How Was I Supposed to Know? hay I Asked for So Little…
Với chất giọng da diết, giàu cảm xúc cùng hình ảnh một nghệ sĩ trẻ trung, sở hữu đôi mắt đen sâu thẳm, Xania Monet nhanh chóng len lỏi vào đời sống âm nhạc đại chúng, xuất hiện dày đặc trong các danh sách nghe nhạc trên nhiều nền tảng toàn cầu. Đà thăng tiến của “ngôi sao mới” này càng gây chú ý khi cuối năm ngoái, cô ký hợp đồng trị giá 3 triệu USD với một hãng đĩa – cột mốc mà không ít nghệ sĩ thực phải mất nhiều năm mới đạt được.
Tuy nhiên, phía sau ánh hào quang đó là một sự thật khiến không ít người bất ngờ: Xania Monet thực chất là một ca sĩ ảo, được tạo ra bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).
Hiện tượng Xania Monet cho thấy âm nhạc AI đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm để chính thức bước vào dòng chảy chính của ngành công nghiệp giải trí. Không chỉ thay đổi cách một ca khúc được sáng tạo, công nghệ này còn tác động trực tiếp đến toàn bộ chuỗi giá trị của âm nhạc, từ sản xuất, phân phối cho đến cách khán giả tiếp nhận. Một “nghệ sĩ” không tồn tại về mặt vật lý vẫn có thể ký hợp đồng triệu USD, đạt hàng triệu lượt nghe và xây dựng cộng đồng người hâm mộ toàn cầu.
Tuy nhiên, song hành với sự bùng nổ đó là những tranh cãi ngày càng gay gắt. Các vấn đề liên quan đến bản quyền, quyền nhân thân và giá trị sáng tạo đang trở thành tâm điểm của ngành công nghiệp. Trên phạm vi quốc tế, thị trường âm nhạc AI hiện được xem là một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất của ngành nội dung số.
Sự nở rộ của ca sĩ AI trên thế giới
Theo báo cáo của Goldman Sachs, doanh thu từ âm nhạc tạo bởi AI có thể đạt khoảng 4 tỷ USD vào năm 2030. Con số này chưa chiếm tỷ trọng lớn so với toàn ngành, nhưng cho thấy tốc độ mở rộng đáng kể của một thị trường mới nổi.
Trong khi đó, International Federation of the Phonographic Industry (Liên đoàn Công nghiệp Ghi âm Quốc tế) cho biết doanh thu âm nhạc toàn cầu đã vượt 28 tỷ USD trong năm 2023, mở ra dư địa rộng lớn cho các công nghệ như AI tham gia và tái định hình cuộc chơi.
Một trong những ví dụ điển hình cho sự trỗi dậy của âm nhạc AI là Xania Monet -“ca sĩ ảo” được tạo ra bởi nhạc sĩ Telisha “Nikki” Jones thông qua nền tảng nhạc AI Suno. Không chỉ dừng lại ở vai trò thử nghiệm, Monet đã thực sự bước vào thị trường âm nhạc chuyên nghiệp khi lọt vào các bảng xếp hạng phát thanh tại Mỹ, thậm chí đạt vị trí số 1 ở một số hạng mục.
Danh mục nhạc của Monet nhanh chóng đạt hàng chục triệu lượt stream (lượt nghe trực tuyến), trong khi kênh YouTube, dù chỉ mới hoạt động từ giữa năm 2025, đã thu hút gần 30 triệu lượt xem cùng hàng trăm nghìn người theo dõi. Những con số này cho thấy ranh giới giữa “nghệ sĩ thật” và “sản phẩm công nghệ” đang dần bị xóa nhòa.
Cuối năm 2025, nữ ca sĩ ảo Monet đã chính thức ký hợp đồng thu âm trị giá 3 triệu USD (hơn 70 tỷ đồng) với hãng Hallwood Media, tạo nên bước ngoặt cho ca sĩ AI.
Tranh cãi về sự tồn tại của ca khúc và nghệ sĩ AI
Theo nhận định của Billboard, AI đang góp phần “dân chủ hóa quá trình sáng tạo”, khi bất kỳ ai cũng có thể tạo ra một ca khúc chỉ trong vài phút mà không cần kiến thức chuyên sâu về âm nhạc. Điều này mở ra cơ hội lớn cho những người không có điều kiện tiếp cận ngành công nghiệp truyền thống
Tuy nhiên, chính sự dễ dàng này lại dẫn đến một hệ quả khác: Sự bùng nổ về số lượng nội dung, khiến thị trường đối mặt với nguy cơ “lạm phát âm nhạc”.
Ở góc độ chuyên môn, nhiều nghệ sĩ và nhà sản xuất đã bày tỏ quan điểm trái chiều về xu hướng này. Nghệ sĩ Grimes là một trong những người ủng hộ tích cực, khi cho phép người dùng khai thác giọng hát của cô để tạo ra các sản phẩm mới với điều kiện chia sẻ doanh thu.
Theo cô, AI có thể trở thành công cụ sáng tạo mạnh mẽ nếu được sử dụng minh bạch. Ngược lại, nhiều nghệ sĩ khác lại lo ngại rằng công nghệ này đang xâm phạm trực tiếp đến quyền sở hữu trí tuệ, khi giọng hát và phong cách cá nhân có thể bị sao chép mà không cần sự đồng ý.
Người đứng sau hiện tượng “ca sĩ AI” Xania Monet – Telisha “Nikki” Jones – cũng chia sẻ quan điểm đối với nghệ sĩ và ca khúc AI. Theo Jones, cô sử dụng nền tảng Suno để tạo phần giọng hát, trong khi toàn bộ ca từ đều do cô trực tiếp sáng tác. Những câu chuyện trong âm nhạc của Xania Monet được xây dựng từ trải nghiệm cá nhân hoặc từ những người thân cận, nhằm đảm bảo tính chân thực về cảm xúc.
Telisha “Nikki” Jones nói: “Lời bài hát hoàn toàn là của tôi, dựa trên trải nghiệm đời thực. Tất cả những gì tôi trải qua hoặc người thân gần gũi đã trải qua, tôi đều viết ra. Xania là phần mở rộng của tôi, nên tôi xem cô ấy như một con người thật. Có cảm xúc và linh hồn thật được đặt vào những lời ca đó”.
Từ góc nhìn của người sáng tạo, Jones cho rằng AI không phải là yếu tố thay thế con người, mà chỉ đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ giúp rút ngắn quá trình sản xuất và đưa ý tưởng đến gần hơn với công chúng.
Tuy nhiên, một nghiên cứu đăng trên tạp chí Harvard Business Review cũng chỉ ra rằng AI có thể giúp tăng năng suất sáng tạo, nhưng đồng thời làm giảm giá trị kinh tế của nội dung nếu không có cơ chế bảo vệ phù hợp. Báo cáo nhấn mạnh rằng giá trị cốt lõi của âm nhạc không nằm ở tốc độ sản xuất, mà ở tính độc đáo và khả năng tạo kết nối cảm xúc với người nghe, đây được xem là yếu tố mà AI vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn.
Trong khi đó, tạp chí The Economist cảnh báo về nguy cơ “bão hòa nội dung”, khi thị trường tràn ngập những sản phẩm có cấu trúc và phong cách tương tự nhau. Điều này đặc biệt đáng lo ngại trong bối cảnh các nền tảng streaming (phát sóng trực tuyến) ngày càng phụ thuộc vào thuật toán đề xuất, vốn có xu hướng ưu tiên những nội dung “an toàn”, dễ nghe và dễ lan truyền, đây là những đặc điểm mà AI có thể tái tạo hàng loạt.
Tương lai của thị trường âm nhạc
Nền tảng nghe nhạc trực tuyến Deezer cho biết tỷ lệ nhạc AI trong hệ thống đã tăng mạnh trong năm 2025, với khoảng 10% nội dung được phát hiện có yếu tố AI từ đầu năm và tiếp tục gia tăng. Nền tảng này đã phát triển công cụ nhận diện nhằm loại bỏ các bản nhạc hoàn toàn do AI tạo ra khỏi hệ thống đề xuất nhằm hạn chế tình trạng gian lận và bảo vệ nghệ sĩ thật.
Tương tự, nền tảng nghe nhạc trực tuyến Spotify cũng đang tăng cường biện pháp kiểm duyệt, dù việc kiểm soát hoàn toàn vẫn là thách thức lớn. Các hệ thống hiện nay chủ yếu dựa vào thuật toán kết hợp kiểm duyệt thủ công, nhưng khi AI ngày càng tinh vi, việc phân biệt giữa sản phẩm gốc và sản phẩm “nhái” trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.
Một vấn đề đáng lo ngại khác là khả năng tái tạo các ca khúc nổi tiếng. Dù các nền tảng như nền tảng sáng tác nhạc AI Suno tuyên bố không cho phép sử dụng nội dung có bản quyền, trên thực tế vẫn tồn tại nhiều “khe hở”.
Người dùng chỉ cần vài thao tác đơn giản để tạo ra các bản nhạc mang giai điệu và phong cách tương tự bản gốc, đủ để gây nhầm lẫn với người nghe. Những sản phẩm này hoàn toàn có thể được đăng tải lên các nền tảng nghe nhạc trực tuyến và kiếm tiền như các bản nhạc hợp pháp.
Ông David Israelite, nhà sản xuất âm nhạc người Mỹ, nhận định: “AI có thể là công cụ mạnh mẽ nhất từng xuất hiện trong ngành âm nhạc, nhưng nếu không được quản lý đúng cách, nó cũng có thể trở thành mối đe dọa lớn nhất đối với quyền lợi của nghệ sĩ”. Nhận định này phản ánh mối lo chung của ngành công nghiệp trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh hơn khung pháp lý.
Hiện nay, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế bắt đầu xây dựng các quy định nhằm kiểm soát việc sử dụng AI trong âm nhạc, đặc biệt liên quan đến bản quyền và quyền nhân thân. Tuy nhiên, quá trình này được dự báo sẽ còn nhiều tranh cãi, khi lợi ích giữa các bên, từ công ty công nghệ, nền tảng phân phối đến nghệ sĩ, chưa dễ đạt được sự cân bằng.
Từ hiện tượng các ca khúc AI đạt hàng chục triệu lượt xem tại Việt Nam đến sự phát triển của những “ngôi sao ảo” trên thế giới, có thể thấy âm nhạc AI đang bước vào giai đoạn bùng nổ chưa từng có. Dù mở ra cơ hội lớn cho sáng tạo đại chúng, xu hướng này cũng đặt ra câu hỏi căn bản về giá trị của âm nhạc trong thời đại số: “Liệu công nghệ có thể thay thế cảm xúc con người, hay chỉ nên dừng lại ở vai trò công cụ hỗ trợ?”.
Trong tương lai gần, câu trả lời có thể không nằm ở việc lựa chọn giữa AI và con người, mà ở cách duy trì sự tồn tại của 2 yếu tố này. Khi công nghệ tiếp tục phát triển, chính cách ngành công nghiệp âm nhạc thiết lập “luật chơi” mới sẽ quyết định liệu AI trở thành động lực đổi mới hay là mối đe dọa đối với nền tảng sáng tạo đã tồn tại hàng thế kỷ.
